PROIEKTUEN AURKEZPENA ETA GARAPENA

I1 / I2.- Intermitentziak sortzen dituen makina elektro-mekanikoa eraikitzea.

*** INTERMITENTE ELEKTRO-MEKANIKOA( I1 ) ***

LAN-PROPOSAMENA

Abiapuntu gisa I1 proposamena hartuta, ikasleak, operadore elektrikoak eta operadore mekanikoak konbinatuz, intermitentziak sortzen dituzten makina edo tramankuluak asmatzera gonbidatuko ditugu (erabateko askatasuna utziko diegu materialak erabiltzeari eta printzipio fisikoak aplikatzeari dagokienean).

Irtenbide sortzaileak asmatzeak eta proiektua osatzen duten operadoreak norberak eraikitakoak izateak zein garrantzia duen ohartaraziko diegu.

"Proiektu" honen asmoa ondoren a suposizioari erantzutea da (unitatearen 70. orrialdea).

PRINTZIPIO FISIKOA

Espeka baten bidez higidura transmititzean/transformatzean datza.

Kable-formako biela baten gainean eragiten duen espeka baten biraketaren bidez intermitentziak sortu nahi dira, etengailu gisa funtzionatzen duten bi elementu metaliko txandaka urruntzen eta kontaktuan jartzen dituen atzeraurrerako higidura sortuz (kasu honetan, elementu metalikoak malguki bat eta iltze txiki bat izango dira). Izan ere, gisa horretan intermitentzia adierazten duen efektua sortzen duen bonbila txiki bat aktibatu eta desaktibatuko dugu.

 

ERABILITAKO BALIABIDEAK

IKERKETA / BEHAKETA

Erabiltzen ez diren etxetresna elektriko txikiak desmuntatzen has daitezke, beren mekanismoak eta osagaiak behatzeko eta aztertzeko. Arreta berezia eskainiko diete garatu nahi dugun proiektuaren berariazko alderdiak argitzeko baliagarri izan daitezkeenei.

Informazioa biltzeko besteko bide batzuk liburuak, eskuliburuak, entziklopediak, bideoak eta abar, makinei eta beren funtzionamenduei buruzkoak, izan litezke. Nolanahi ere gogoan izan behar dugu irakasleak beti orientatzen, laguntzen eta dinamizatzen duela, beharrezkoa duten taldeei sor dakiekeen blokeo-egoeretatik ateratzen laguntzeko, argibideak emanez eta bideak erakutsiz. Alabaina, kontu berezia izan beharko du proiektuaren protagonista ez bihurtzeko, izan ere, jarduteko modu horrek indarrik gabe utziko lituzke teknologiaren arloko hezkuntza-potentzialtasunak.

OHAR METODOLOGIKOA:

Oso interesgarria da analisi-fitxa bat egitea. Bertan mekanismoari, makinari edo analisiaren edo ikerketaren gai izango den makinaren zatiari buruzko alderdiak bil daitezke.

Fitxa honetako itemak analisi- eta behaketa-premien araberakoak izango dira.

MATERIALAK

1/ -Marrazketarako bitarteko materialak (proiektuaren diseinua). 2/ Hilobala. 3/ Gomazko aro bat (transmisio-uhal gisa). 4/ Termofusioko kolako barrak. 5/ Eztainua. 6/ 4´5 v-ko petakako pila bat. 7/ Lau iltze txiki eta gabila bat. 8/ Motor elektriko txiki bat. 9/ Zorroa duen bonbila bat. 10/ Latorri-zati bat. 11/ Bi malguki (boligrafoarenak baliagarri izan litezke). 12/ Metro bat kable monofasiko. 13/ 30X40X0´5 cm-ko okume-ohol bat.

ERREMINTAK

Flexometroa / inguratzeko zerra / soldagailua / elektrizista-guraizeak / termokolatzeko pistola / bihurkina / latorria mozteko zizaila, aukeran.

OPERAZIO TEKNOLOGIKOAK

Diseinua / neurketa (metrologia) / mozteko, kolatzeko, soldatzeko operazioak (betiere segurtasun-neurriak zorroztuz) / operadoreen muntaia / elementuak lotzea.

PROZESU TEKNOLOGIKOA

Lana garatzeko eta gauzatzeko proiektuen metodoaren egiturari jarraituko gatzaizkio.

Bozetoa eta diseinua eginez hasiko gara, materialak hautatuz eta ondoren, operadoreak (polea - espeka, etengailuak eta abar) eraikiz. Jada elementu guztiak prestatzen ditugunean proiektua osatuko duten operadoreen banaketa eta muntaia egingo dugu.

Diseinua gauzatzeak ez dakar inolako arazorik, marrazki eta eskemetan ikus dezakegun gisan.

OHARRAK:

Proiektu hauek aurkeztearen helburua unitatea argitzea eta diseinu eta proiektu pertsonalak sortzea estimulatzeko balioko duten adibide batzuk aurkeztea baino ez da.

Gure asmoa ez da horiekin garapen partikularren jarraibideak ematea, ez eta sormena suntsitzea ere. Aitzitik, norberaren proiektuak egiterakoan estimulu izan daitezkeen jarduteko bideak erakutsi nahi genituzke.

Muntaia elektrikoak edo elektronikoak dituzten proiektuetan komenigarria da ikasleei instalazioaren eskema ere gehitzeko eskatzea. Hori egiteko sinbologia elektriko eta elektroniko egokia erabili beharko dute.

Saretik energia elektrikoa hartzen duten proiektuetan kontuz jokatu beharko dugu.

ERAIKUNTZA-ZEHAZTASUNAK

 

 

***I2 LAN-PROPOSAMENA EBAZTEKO BESTE MODU BAT***


Seinaleztapen-bide gisa intermitentziak sortzera gonbidatuko ditugu. Horiek sortzeko prozesura elektriko-mekanikoak erabili ahal izango dituzte.

Abiapuntutzat hartuko dugun planteamendua erabat irekia da, eskainitako proposamena gauzatzeko erabili beharreko baliabideei dagokienean. Bestalde, proiektu irekien planteamendua oso komenigarria izan ohi da irtenbide sortzaileak aurkezteko eta garatzeko. Logikoa denez, erantzunak ikasleen ezagutza-mailaren araberakoak izango dira. Hori dela eta, garrantzitsua izango da edukiak mailaka eta sistematikoki sekuentziatzea, arloen arteko iragazkortasunera joz disziplina-aniztasuna posible izan dadin.

Lanen garapenak proiektuen metodoak zedarritutako jarraibideei jarraituko zaie, lan eskemak planteatutako proposamena gauzatzeko modua egituratzeko aprobetxatzeko.
a) OROKORRAK
1. Behatzeko eta aztertzeko gaitasuna garatzea.

2. Ikerketa sustatzea.

3. Proiektuen metodoa erabiltzea lanaren garapenaren egitura eta euskarri gisa.

4. Memoria edo garapen-fitxa bat prestatzea edo aurkeztea (idatziz eta gelan ahoz).

5. Beste arlo batzuekiko erlazioak ezartzea (disziplinartekotasuna).

6. Erremintak erabiltzerakoan eta kokatzerakoan segurtasun-arauei erreparatzeak duen garrantziaz kontzientziatzea.
b) BERARIAZ PROIEKTUARENAK DIRENAK

1. Diseinuak egin daitezkeela egiaztatuko duten saiakuntza-muntaiak (aurretiko bozetoak) egitera ohitzea.

2. Ikasleak prestatzea hainbat material transformatzeko edo manipulatzeko (neurtzeko, mozteko, kolatzeko eta abarretarako operazioak eginez) eta lan erremintak razionalki erabiltzeko.

3. Proiektuan materializatzea curriculumaren hainbat arlori buruzko alderdi teoriko puntualak.

4. Ikertzeko jakinmina eta zaletasuna estimulatzea, ikaslea autoikaskuntzako egoeran jartzeko.

ADIERAZPEN BISUAL ETA PLASTIKOAREN ARLOA

1. Gustu estetikoa garatzea.

2. Ideiak grafikoki adierazteko gaitzea.

3. Abstrakziorako gaitasuna garatzea.

4. Krokisa, perspektiba, kota eta adierazpen grafikorako beste baliabide batzuk erabiltzea, proiektuaren asmoen eta lana proposatu diegun ikasleen mailaren arabera.

HIZKUNTZAREN ARLOA

1. Ideiak idatziz adierazteko eta garatzeko gaitzea.

2. Ideiak, proiektuak eta abar idatziz, egituratuta eta ulertzeko moduan, komunikatzea sustatzea.

MATEMATIKAREN ARLOA

1. Neurtzerakoan eta unitateak bihurtzerakoan matematikako ezagutza aplikatzea.

2. Materialen hornidura-aurreikuspenak eta kostuen kalkuluak egitea.

3. Proiektua garatzeko egindako erosketak eta erabilitako materialen kostuak modu egituratuan bilduko dituen aurrekontua egitea, hori ondoren azken memoriari txertatzeko asmoz.

* * * Proposamena egin ondoren eta adibide gisa “proiektu-eredu” bat, sortu ziren irtenbide ugarietako batean oinarritutakoa, aurkeztuko dugu. Higidura transformatzearen ondorioz operadore jakin batzuetan eragingo dugu intermitentzia bat sortzeko.

 

PRINTZIPIO FISIKOA:

Lan hau higidura zirkular bat atzeraurreko higidura zuzen bihurtzean datza.

 

ZER LORTU NAHI DUGUN:

Espeka baten, biela baten eta pistoi moduko baten bidez biraketa-higidura (zirkularra) higidura zuzen bihurtuko dugu eta transformazio hori bonbila elikatzen duen korrontearen bidea itxi edo irekiko duen operadorearen gainean aplikatuko dugu. Irekitze eta ixte hori dela eta intermitentziaren efektua sortuko dugu eta horrek guk planteatutako proposamenaren irtenbidea emango digu. Hori aitzakia gisa baliagarri izango dugu hainbat intermitentzia-mota egiteko, operadore teknologiko batzuekin lan egiteko eta erantzun originalen bilaketa egiteko (uler bedi originalak “norberarenak”), gisa horretan sormena estimulatuz eta ikertzeko ahalegina lehenetsiz. Izan ere, hasierako proposamena erabat bete zuten hamaika irtenbide edo proiektu aurkeztu ziren. Horietara iristeko, gainera, ustekabeko bideak erabili zituzten.

IKERKETA / BEHAKETA

Testuliburuak eta gaikako entziklopediak, baita bideoak eta proposamenaren irtenbidea aurkitzeko arrastoak edo argi-izpiak eman diezazkiguketen beste hainbat baliabide ere. Horiek azalpenekin osatuko ditugu, laguntza puntualak eskainiko ditugu eta landuko ditugun printzipio fisikoak edo beste mailaren batekoak oinarrituko edo/eta argituko dituzten datuak eskainiko dizkiegu.

ERABILITAKO BALIABIDEAK

MATERIALAK

1/ Diseinurako marrazketarako materialak. 2/ Okume (30X40X0'4 cm-ko xafla eta beste lodiago bat, proiektua muntatzeko oinarri izango dena). 3/ Kable metro batzuk (plastikozko forrua duena). 4/ Latorri-zati batzuk. 5/ Termofusiorako kolako barra batzuk. 6/ Malguki bat (boligrafo baten malgukia baliagarri izan liteke). 7/ Motor elektriko txiki bat. 8/ Bonbila bat. 9/ Eztainua.

ERREMINTAK

Erregela / Inguratzeko zerra / Soldagailua / Elektrizista-guraizeak (kableei forrua kentzeko, etengailua sortzeko latorria ebakitzeko –hobe zizaila erabiltzea- , eta abar.) / Termokolatzeko pistola.

OPERAZIO TEKNOLOGIKOAK

Diseinua / Metrologia / Kolatzeko, ebakitzeko, soldatzeko operazioak (operazio horietan guztietan arreta berezia eskaini behar zaio segurtasunari) / Muntaia esperimentala eta erabili beharreko aparatu teknologikoen funtzionamendua egiaztatzea / Piezak muntatzea eta elementuak elkartzea.

PROZESU TEKNOLOGIKOA

AURREDISEINUA:

Bozetoak azkar egitearen bidez ideiak finkatzea. Horrekin paperaren gainean saiatuko gara ikusten proiektua garatzerakoan sor daitezkeen arazo batzuk eta gisa horretan hasietatik bertatik konpondu ahal izango ditugu.
Gisa honetako intermitenteek nagusiki honako osagaiak izan ohi dituzte: pultsadore bat, “kateatutako efektuen makina” gisa proiektua zabaltzeko ekintzari ekiteko mekanismo soil gisa pentsatuta dagoena, etengailu bat, espeka batek osatutako sistema mekaniko bat, biela bat eta pistoi bat (higidura zirkularra atzeraurrerako higidura zuzen bihurtuko dugu eta hori etengailu bat konektatzeko eta deskonektatzeko aprobetxatuko dugu. Horrek horretarako instalatutako bonbila batean intermitentzia sortuko du).

OPERADORE TEKNOLOGIKOAK ERAIKITZEA

PULTSADOREA ERAIKITZEA

Grafikoan ikus daitekeen gisan, pultsadoreak etengailuan (grabitatearen ondorioz) eragingo duen egurrezko listoitxo baten higidura ahalbidetuko duen ardatzaren kokaleku izango diren behar bezala zulatutako (2´5 mm-ko diametroa) egurrezko bi euskarri ditu.
Ekintza abiarazteko, pultsadorea oinarri gisako plataformara lotzen duen haria moztuko dugu eta gisa horretan sistema osoa higitzen hasiko da.

ETENGAILUAREN ERAIKUNTZA

  

Etengailua eraikitzen hasteko kontakturako xafla finko bat prestatuko dugu. Hori okume zati lauki bat (4 X 4 cm), latorriz forratutakoa, izan liteke. Xafla honek etengailuaren, zirkuitua itxi eta irekiko duenaren, pieza kulunkariaren (hori ere latorriz osatuko dugu) higidura jasoko du. Mekanismo kulunkari hori egurrezko bi euskarriren eta etena egiten duen latorri-ebakina kulunkatzeko ardatzaren gainean dago muntatuta. Ebakin hori elektrizista-guraizeen laguntzaz lortu dute (sukaldeko guraize sendo batzuk ere erabilgarri izan daitezke).

Min hartzeko arriskua izan dezaketen zereginetarako arreta berezia eskaini behar diegu segurtasun-arauei: kasu honetan, latorria erabiliko dutenez, eskuak babestu beharko dituzte larruzko eskularru gogor batzuen bidez.


OHARRA:

Gure “proiektu teknologikoak” egiteko beharko dugun latorria erraz lor dezakegu esne hautsaren ontzietatik, pasta-latetatik, kafearenetatik eta abarretatik.


ESPEKA ERAIKITZEA ETA MUNTATZEA

Hau da proiektuaren faserik neketsuena. Marrazkiei jarraiki eraikuntza-fase hau osatzen duten piezak zeintzuk diren eta horiek nola elkartu behar diren ikusi ahal izango dugu.

Biela, pistoia eta espeka (kontaktu-malgukia gainean duen egurrezko xaflatxoa) osatzen duten gurpilen muntaia dagozkien tokietan zulo batzuk eginez eta piezak beren tokietan kokatuz egin da. Horretarako, piezei loturik eustea ahalbidetu dieten egurrezko ziri batzuk erabili zituzten, betiere pieza horien higidura mugatu gabe.

OHARRA:

Adibide gisa aurkeztu dugun intermitentearen diseinua alda liteke. Aldaketa horietako bat multzo eragilearen ingurukoa izan liteke. Bertan polea-sistema bat har genezake barne.

 

POLEA-SISTEMA

 

 

 

 

 

 

 

OSAGAIEN ZERRENDA

1. Motor elektriko txikia.

2. Bielari eusten dion zirkulu biratzailea. Haren aurka eta bat egindako ardatzean motorretik sistema osora higidura transmititzen duen polea muntatu dugu.

3. Biela.

4. Bielaren higidura mugatzen duen arku gidaria.

5. Pistoiaren higiduraren gidariak.

6. Pistoia.

7. Boligrafoaren malgukia (bere funtzioa kontaktu hutsekoa da eta eten-sistemaren elementuetako bat da).

8. Pletina metalikoa (txapa edo latorrizkoa). Eten sistemaren beste osagai bat dugu.

 

 

Egurrezko xaflatxo kulunkariaren (pistoiaren) eta latorrizko goiko pletinaren arteko kontaktu-puntuan arazo bat sortu zen, izan ere, hasiera batean xafla higikariaren (pistoiaren) goiko aldean plastikozko forrurik ez zuen kablearen muturra jarri genuen eta, gisa horretan, berorren kobrezko hariek goiko pletinarekin kontaktua egin zuten. Multzoa ondo zebilen, baina handik gutxira kontaktuko kableko hariak deformatzen eta suntsitzen hasi ziren eta intermitentzian akatsak eragin zituzten.

Lan taldeak arazoa konpondu behar izan zuen. Hori egiteko kable soilaren ordez boligrafoaren malgukia jarri zuten, izan ere, hori deformatu egiten zen pletinarekin lotzeko unean (kontaktua ezarriz) eta bere hasierako forma berreskuratzen zuen pletinatik urruntzean.

OHAR METODOLOGIKOA

Funtzionamenduan izandako arazoa beste gauzatze batzuetan jada egiaztatutakoa klaseari ikusarazteko aprobetxatu dugu: gelan nahiz industrian, proiektuen garapenak zailtasunak izan ditzake gauzatzerakoan. Zailtasun horiei batzuetan irudimenaren laguntzaz erantzun beharko diegu eta beste batzuetan aurrera egitea ahalbidetuko digun ezagutza teknikoari esker. Egoera horietan komenigarria izan ohi da taldeko zuzendariak (ikasle batek) “ideien ekarpenak” egiteko saio bat koordinatzea. Saio horretan taldeko kide guztiek beren “irtenbidea” proposa dezakete. Askotan erantzunik originalenak taldean oso kontuan hartzen ez dituzten ikasleenak izan ohi dira eta horrek ikasle horri bere ikaskideen aurrean bere burua berresteko aukera eskaintzen dio. Gisa horretan segurtasun handiagoa lortuko dute eta beren autoestimazioak gora egingo du. Aldi berean taldeak talde den aldetik arazoei aurre egiteko duen balioa indartuko da.

Malgukiari esker intermitenteak oso ondo funtzionatu zuen eta hori dela eta taldeak operadoreen behin betiko muntaia egingo zuen. Horretarako zirkuituetako kableak grapatu zituzten, soldatu egin zuten eta abar. Azkenik, behin betiko egiaztapena egin zuten. Horren ostean idatzizko memoria eta gainerako ikaskideen aurrean beren lana ahoz aurkeztea erraztuko zien laguntzarako materiala prestatu zuten.

 

 

FUNTZIONAMENDU-ZIKLOA

Pultsadoreari atseden-egoeran eusten dion haria (1) ebakiz hasiko gara. Pultsadoreak egoera hori uzten duenean, pultsadorearen listoitxoak (2) kulunka egingo du xafla etentzaileari (3) kontakturako oinarriaren (4) gainean jarraraziz eta korrontea motorrera (5) daraman zirkuitua itxiaraziz. Motorraren higidura espekaren zirkuluarekin (6) bat egindako polea batek jasoko du. Espeka horrek bere biraketarekin biela (7) aktibatuko du eta bielak, bere aldetik, pistoia (8) aktibatuko du. Pistoiak bere atzeraurrerako higidurari esker kontaktuan jarriko ditu malguki bat (9) – beste etengailu baten zati dena eta pletina metaliko bat (10), bigarren etengailu horren beste pieza bat dena– eta pistoi/malgukiaren higidura jasoko du. Horren guztiaren eraginez horretarako jarritako bonbila (11) txandaka piztu eta itzaliko da eta horren ondorioz lortu nahi genuen intermitentzia erdietsiko dugu.

 

 

 

MEMORIA-FITXAREN ETA AURREKONTU-ORRIAREN EREDUAK

(Eredu hauek proposatuz memoria konplexuagoak aurkezten has daitezen eta pixkanaka-pixkanaka teknologiaren arloko euskarri den proiektuen metodoari dagozkion atalak bete ditzaten saiatu nahi dugu)

 

TAMAINA: DIN A-4

 

 

TAMAINA: DIN A-4

 

  
PROTOTIPOA FUNTZIONAMENDU-ORDENAREN ARABERA