III.- Sinbologia .

.III1.- Gertakariren baten, ingurune akademikoaren edo beste inguruneren baten elementu adierazleak diseinatzea eta prestatzea.
(Piktogramak / errotuluak ) – Normalizazioa eskatzen du

* * * IKONOAK / PIKTOGRAMAK * * *

PROIEKTUAREN SARRERA

DBHko lehen zikloko ikasleek beren ideiak grafikoki (lerroen, zirriborroen edo ondo landu eta zehaztutako marrazkien bidez) adierazteko duten ohitura falta dela eta lan-proposamen honek adierazi berezia du, izan ere, “ideien arakatze eta aurkezpen grafikoari” erreferentzia egiten dion eduki-multzoaren garrantzia eta aplikagarritasuna ikasleei asko kostatzen zaie ulertzen. Horri ez diote ikasleek behar adina arreta eskaintzen, izan ere, edozein paper-zatitan zirriborratutako lau trazuren bidez egindako diseinu batekin hasi nahi dute askotan edo hasten dira batzuetan proiektua eraikitzen, operadoreen xehetasunak zehaztu gabe eta eraiki nahi den tramankuluaren ikuspegi oso bat aurkeztu gabe.

Hori dela eta, talde askok porrot egiten dute, hasieran ez baitute paperaren gainean ikusi edo eztabaidatu ideien bideragarritasuna: kontatzen dituztenean antza denez guztiek funtzionatzen dute, baina horiek marrazki/diseinu batean islatzen direnean hasten dira arazoak eta horiek izan ditzaketen irtenbideak ikusten. Problemak nabarmenago agertzen dira eraikitzeko prozesuan bertan. Alabaina, egokiena prozesu horretan sor litezkeen arazoak jada konponduta iristea izango litzateke.

Proposamen honetako gabeziak ikusita, adierazpen plastikoaren eta bisualaren arloan lortutako ezagutza erabiliko dugu alfabetuaren (puntua, lerroa, forma, kolorea…) eta sintaxiaren (elementuen arteko harremanak) inguruko alderdiei dagokienean.

LAN-PROPOSAMENA

• Gertakarien seinaleztapena.
• Ikastetxearen seinaleztapena.
• Espazio edo zerbitzuren baten seinaleztapena:

- Jolaserakoa.
- Merkataritzarakoa.
- Gizartekoa.
- Gelak.

• Komunikaziorako elementu gisa balioko duten zeinu bisualen bidezko sistema asmatzea.
• Ikonoak ? Tiraderak, karpetak, ekipoak… adierazteko.
• Seinaleak ? Trafiko-seinale berriak asmatzea.

Aurreko proposamenak hainbat proiektu garatzeko oinarri izan daitezkeen ideiak dira; baina, unitate didaktiko honetan ez dugu adibiderik aurkeztuko, nahiz eta emango ditugun proiektuen materializazioa erraztuko duten hainbat jarraibide.

 

Esperientziak berak, behaketak eta gertakarien azterketak erakusten digute badirela arrakastaz konpontzeko erantzun azkarra eskatzen duten egoera problematikoak. Bestalde, azkar jokatu ahal izateko ezinbesteko baldintza da ekintza egokia ulertzen eta abiarazten lagunduko digun mezu argi eta zuzenak (irudiak, marrazkiak, zeinuak, piktogramak…) gu bideratzea.

Lehenago planteatu dugunaren arabera, aipatu dugun egoera problematiko hori arrisku-egoera bat izan litekeela ondorioztatzen dugu. Alabaina, badira ulertzeko eta irtenbidea aurkitzeko aipatutako piktogramak (marrazki soilak, marrazki eskematikoak) erabiltzen dituzten beste hainbat egoera-mota. Horien bidez idazketarena baino indartsuagoa eta zuzenagoa izango den flash komunikatibo bat lortzen dugu. Kontzeptua zehaztuz esan genezake piktograma hitza bi terminoren baturatik datorkigula: bata latindarra da, pictus (pintura), eta bestea greziarra, grafos (idatzi). Sinbolo ikonikoa esan nahi du. Ikonotasun hori da, hain zuzen ere, elementu komunikatibo gisa benetan baliagarri izatearen arrazoia.

Gizateriak beti erabili izan ditu sinboloak komunikatzeko. Sinbolo horietatik, historiaren lehen garaitik bertatik erabili zirenetatik, eratorritakoa dugu idazketa.

Bitxia badirudi ere, gure ingurunera begiratuz gero, sinboloen bidezko komunikazio horrek zein garrantzi duen ikus dezakegu eta ia ziurta genezake dagokion ikonoak (piktogramak) irudikatzen duen giza jarduerarik edo egoerarik ez dagoela.

Zeinuak erabiltzeko zaletasun hori ez dugu ulertu behar hasierarako atzera bidea bailitzan. Aitzitik, munduan hamaika hizkuntza hitz egiten dira. Hori alde batetik aberastasun gisa ulertu behar dugu, baina, bestetik, komunikazio unibertsalerako oztopo ere bada. Horretantxe du, hain zuzen ere, komunikazio ikonikoak bere benetako dimentsioa, egun batetik bestera oso herrialde desberdin eta urrunetan, beren artean milaka kilometro dituztenetan, egon daitezkeen munduko herritarren gida gisa. Mugikortasun hori, orain gutxi arte pentsaezina zena, dela eta guztiz beharrezkoak dira komunikazio-sistema piktografikoak.

Edozein modutan, sinboloak garaian garaikoak dira neurri batean; hori dela eta, gaur egun informatikaren eta telekomunikazioen gorakada dela medio eta planeta-mailako komunikaziorako sareak (Internet) zabaltzearen ondorioz, zibernauta deitu dugun bidaiari berri bat sortu da, unibertsoko lekurik ezkutuenarekin segundo batzuetan konekta dezakeen subjektua. Eta hortxe sortu da arazoa: nola ezartzen da komunikazioa? Zein hizkuntzatan?.

Oro har ingelesa erabili ohi da. “No problem”, baina ingelesa menperatzearekin arazorik izanez gero, piktogramen belaunaldi berri bat dugu eskura, berez ordenagailuen teklatuen sinboloetatik sortutako hizkuntza berri bat dena. Orain arte adierazitako guztia kontuan izanik, begi-bistakoa da piktogramak ez ditugula gutxietsi behar komunikaziorako elementu gisa. Hala ere, ikonoak ugariak direnez, beharrezkoa da ikaskuntza-motaren bat.

Informazio ikonikoa edo piktografikoa oinarrizko hiru motatan banatuz bereiz dezakegu:

a) Piktograma naturalistak, behatzaileak ulertzeko zailtasunik ez dutenak eta ikasi behar ez direnak.

b) Itzulitako sinboloak, aurretiazko ezagutza eskatzen duten piktogramak (adibidez: trafiko seinaleak).

c) Piktograma eskematikoak dira talderik konplexuena osatzen dutenak. Horiek ezin dira ikusi batera deszifratu. Horien esanahiari buruzko hausnarketatxoa egin behar da.

Hori argitu ondoren unitatearen zati honetan egingo ditugun garapen-proposamenei arrakastaz heltzeko moduan gara. Espazioak, ibilbideak, arrisku-egoerak eta abar adieraziko dituzten idiogramak, zeinuak, piktogramak eta abar sortzea iradokiko dugu. Gisa horretan, diseinu-askatasuna emanez eta sormenari bide emanez, lan-proposamena egiterakoan aurreikusitako helburuak lortzea ahalbidetuko duten irtenbide argiak eta zehatzak sortuko dira.

- Orotarako sinboloak

- Trafiko-seinaleak

- Itsas seinaleak

- Gormutuen hizkuntza

TRAFIKO-SEINALEAK

 

ITSAS SEINALEAK

 

GORMUTUEN HIZKUNTZA

Proposamena garatzerakoan proiektuen metodoari jarraituko beharko gatzaizkio: diseinua egingo dugu, materialak eta erremintak aurreikusiko ditugu, eraiki, marraztu, pintatu egingo dugu, egindako piktogramak behar bezala kokatuko ditugu eta abar. Bestela esan, proiektuari gela-lantegi ingurunea gaindituko duen aplikazioa emango diogu.

Interesgarri izan liteke hezkuntza plastikoko eta bisualeko irakasleekin koordinatzea eta horiek inplikatzea.

KOMUNIKAZIOA – Komunikazio-sistemen (hitzezkoen, ikonikoen, akustikoen…) bidez mezuak transmititzea. Funtsezko elementua da gizarte harremanak ezartzeko. Komunikazioan informazioa transmititzea ahalbidetzen duten hainbat tresna, prozedura eta bitarteko inplikatzen dira. Komunikazio-sistemek etengabeko bilakaera dute aurrerapen teknologikoaren erritmoaren arabera.

Oro har izaki bizidunen arteko mezu-trukea izan ohi da eta horren bidez subjektuen arteko igortze – hartze fluxua ezarri ohi da.

Oinarrizko eredua honakoa da:

Igorle batek mezu kodetu bat transmititzen du kode komun bat eta erreferente batekin erlazionatua dagoena erabiliz. Mezu hori hartzaileak deskodetzen du. Erreferente hitzarekin uler bedi transmititu nahi den informazioaren edukia. Kodetze- eta deskodetze-prozesua subjektuek ideiak hizkuntza antolatu batera aldatzeko duten gaitasunari dagokio (horra hor normalizazioaren garrantzia).

Komunikazioaren elementuak:

Igorlea

Mezua sortzen duen subjektua, kodetze-mekanismoak erabiltzen dituena eta horretarako seinaleen kodean bere mezua hartzaileari transmititzeko seinale egokiak hautatzen dituena. Igorleak mezua sortzen du. Prozesuan kodetzea funtsezkoa da mezuari forma emateko.

Hartzailea

Hartzailea mezua jasotzen duen subjektua dugu. Mezua ulertu ahal izateko deskodetu egiten du eta berriz ere kontaktua ezartzen du komunikazioa gerta dadin, erantzun gisa beste mezu bat igorriz. Komunikazio-ekintza arrakastatsua izan dadin, biek (igorleak eta hartzaileak) kode bera ezagutu eta erabili behar dute.

Mezua

Pentsamendua kodetzearen emaitza da. Transmititu behar diren zeinuak hautatuz eta konbinatuz jokatu ohi da. Mezua komunikazioren forma da, izan ere, berorren edukia deskodetzearen bidez lortuko dugu.

Kodea

Komunikazioan parte hartzen duten subjektuek ezarritako normalizaziotik edo konbentziotik datorren seinale-sistema dugu. Hori beharrezkoa da mezua ulertzea ahalbidetuko duen kodetzea eta deskodetzea zuzena izan dadin.

Kanala

Funtsezko elementua dugu seinaleen fluxua zuzena izan dadin.

Kodetzea

Ideiak igorleak zein hartzaileak ezagutzen duten kode batera transkribatzeko fasea. Kodea ezagutzeak ahalbidetzen du komunikazioa.

Deskodetzea

Mezua osatzen duten zeinuak interpretatzeko fasea. Zeregin hau hartzaileak egiten du.

NORMALIZAZIOA – Adostasun-printzipioa, irizpide-berdintasuna, tamainen, bateratzea, motak, zehaztasun teknikoak.

SEINALEA – Seinale deitu ohi diogu unitate hartzailean jarduteko moduari. Adibide modura hainbat seinaleztapen-motari buruzko iruzkinak egingo ditugu.

Bide-seinaleztapena

Trafikoari (ibilgailuei eta oinezkoei) laguntzeko balio duten eta erraz ulertzen diren sinboloetan eta seinaleetan oinarritutako nazioarteko kodetzea.
Trafiko-seinaleak erraz ikus daitezkeen tokietan jarri ohi dira eta eragile atmosferikoekiko erresistentzia handia duten material eta pintura isladatzaileez egindakoak dira. Kasuren batean seinalearen efektu optikoa argitzeko sistemaren baten bidez indartu ohi da.

Itsas seinaleztapena

Hainbat motatako seinale bisualak edo/eta akustikoak, arrisku edo zailtasunen baten berri ematen digutenak eta nabigatzaileei beren posizioa jakitea ahalbidetzen dietenak (gisa horretan norabidea alda dezakete hori saihesteko), hartzen ditu barne.
Seinale argitsuek gauez nabigatzen laguntzen dute eta seinale akustikoek nekez ikusten den egoerak gainditzen laguntzen dute.
Gisa honetako seinaleen posizioa eta ezaugarriak itsas kartetan bildu ohi dira eta gisa horretan nabigatzaileek identifika ditzakete. Beste laguntzaile indartsu bat Morse kodea dugu.

Tren-seinaleztapena

Bi posizio —bata horizontala eta bestea beherantz 45º-ko inklinazioa duena— izan ditzakeen beso edo paleta mugikor bat duen zutoin edo euskarri batek osatutakoa da. Gidariari bere abiadura mantsotzeko eta are trena geldiarazteko agindua komunikatzen dio.
Hainbat motatako tren-seinaleak ditugu. Ohikoenak semaforikoak dira. Horietan kolore gorria gelditzearekin, horia edo laranja abiadura moteltzearekin eta berdea pasabide librearekin lotzen dituen kode bat erabiltzen da.

SINBOLOA – Materialki edo hitzaren bidez, analogian edo konbentzioan oinarrituta, gauza edo kontzeptu bat irudikatzen edo gogoratzen duen irudia, forma edo objektua.